در سال های اخیر توریسم و گردشگری از اهمیت فوق العاده ای برخوردار شده است تا حدی که به این مسئله به عنوان یک صنعت نگریسته می شود.این صنعت تا اندازه ای پر سود و درآمد زاست که برخی از کشورها به اندازه درآمدنفتی کشوری مثل ایران توانسته اند از این صنعت مهم و پر سود و کم هزینه درآمدزایی کنند.این صنعت در بخش های مختلف تفریحی وسیاحتی و تخصصی گسترش یافته است و بایستی به آن در ابعاد وسیعتری نگریست.یکی از بخش هایی که شاید کمتر به آن پرداخته شده است صنعت توریسم در اسلام است.اگر نگاهی به جغرافیای جهان اسلام از یک طرف و همچنین تاریخ کشورهای اسلامی داشته باشیم،می بینیم که از دو منظور جهان اسلام می تواند در قالب صنعت توریست پتانسیل خوبی داشته باشد.

هر قدر نگاه به حل مسائل از سطح بین المللی ،ملی و بخشی به سمت منطقه ای و محلی و مبتنی بر قابلیت های پویای سیستم های اجتماعی شکل یافته بر پایه فرایندهای طبیعی پیش می رود ، توجه به کسب و کارهای متوسط ،کوچک و خرد در قالب شبکه های ارتباطی قابل تعریف ،ذیل بحث توسعه خوشه ای ،از اهمیت ویزه ای برخوردار می شود .در سالهای اخیر ،بحث توجه به صنایع کوچک و متوسط و توسعه خوشه های صنعتی در داخل کشور نیز مورد توجه قرار گرفته است .اما به نظر می رسد در سطح سیاستگذاری و پیاده سازی الگوی توسعه خوشه ای ،کشور همچنان نیازمند حرکت های بنیادی و پایه ای است .

مدیریت دانش
مقدمه
اقتصاد امروز جهان بر پایه اطلاعات و دانش بنیان نهاده شده است. پیشرفتهای فناوری اطلاعات مانند تکنولوژی کامپیوتر و ارتباطات راه دور به وقوع انقلابی در عرصه اقتصاد انجامیده که نوع فعالیتها و روند تجارت را به گونه ای دستخوش تغییر کرده است که تا پیش از این قابل تصور نبود .
بخشهای تولیدی و خدماتی، هر دو از انقلاب تکنولوژیک سود می‌برند. اهمیت اطلاعات به عنوان یکی از فرایندهای تولید، برای درک بهتر نیازهای مشتریان و نیز برای بهبود مستمر تولید و فرایند آن، یکی از جنبه های این تأثیر است. در این دوره، قابلیت بهره وری تنها به سرمایه و تجهیزات وابسته نیست؛ بلکه هرچه بیشتر به مهارت، دانش و تخصص کارکنان بستگی دارد. سازمانها نیز با درک اهمیت دانش، در حال ساختاربندی مجدد خود برای استفاده از این فرصت اند. توانمندسازی کارکنان، تبدیل ساختار عمودی به ساختار افقی، تمرکززدایی و تأکید بر نوآوری و بهبود مستمر در دستور کار اکثر سازمانهای بزرگ قرارگرفته است .
استراتژی‌های توسعه اقتصادی باید با این دیدگاه جدید مطابقت داشته باشند. استراتژی‌ها باید برای فراهم کردن نیازهای اطلاعاتی سازمانها توسعه یابند و برای خلق داراییهای دانش مدار سازمان ایجاد شوند. فعالیتهای توسعه باید از فناوری اطلاعات و ابزارهای خلق دانش بهره گیرند. اغلب ابزارهای مدیریت دانش و تکنیک‌های آن می توانند به توسعه اقتصادی سازمانها کمک کنند تا بهتر با منابع داخلی و خارجی دانش و اطلاعات ارتباط برقرار کنند .

بزرگترین معضل بنگاه­های کوچک و متوسط ( SMEs ) ، دست‌یابی به مقیاس‌های مناسب تولید است؛ بسیاری از این واحدها صرفه به مقیاس نداشته و به‌همین دلیل نمی‌توانند شرایط لازم برای پایداری و رقابت خود را در بازارها به­وجود بیاورند.
از دیگر مشکلات عمده بنگاه‌های کوچک و متوسط، که به­ویژه در کشور ما از شدت بشتری برخوردار است، ضعف نهادهای خدماتی و پشتیبان یا نهادهای خدمات کسب و کار است.

‌خوشه‌هاي‌ صنعتي‌يكي‌ از روشهايي‌ است‌ كه‌ در چند سال‌ اخير موردمطالعه‌ و بررسي‌ قرار گرفته‌ است‌ و باتوجه‌ به‌ نتايج‌ حاصل‌ از آن‌ در برخي‌ از كشورها، مشتاقان‌ زيادي‌ دارد. اين‌ روش‌ كه‌ اخيراً‌ در كشور ما نيز موردتوجه‌ قرار گرفته‌ است‌ و برخي‌ از صاحب‌نظران‌ ايراني‌ درحال‌ مطالعه‌ هستند تا آن‌ را در صنعت‌ كشورمان‌ پياده‌ كنند و آن‌ دسته‌ از صنايع‌ كه‌ همخواني‌ و سازگاري‌ بيشتري‌ دارند، با سودبردن‌ از اين‌ روش‌ بتوانند به‌ پيشرفتهاي‌ سريعتري‌ دست‌ يابند و در شرايط‌ بهتري‌ براي‌ رقابت‌ و كسب‌ بازار در داخل‌ كشور، در منطقه‌ و جهان‌ قرار گيرند.

خوشه های صنعتی به مجموعه ای از واحدهای کسب و کار (Enterprises ) اطلاق می شود که در یک منطقه جغرافیایی و یک گرایش صنعتی متمرکز شده و با همکاری و تکمیل فعالیت های دیگر به تولید و عرضه تعدادی کالا و خدمات می پردازند و از چالش ها و فرصت های مشترکی برخوردارند. به عبارت دیگر خوشه صنعتی دارای چهار مشخصه تمرکز جغرافیایی، گرایش صنعتی مشترک، روابط و همکاری و چالش و فرصت های مشترک می باشند.

کلاستر یا خوشه صنعتی عبارت است از مجموعه ای از صنایع کوچک و متوسط تشکلها و بنگاههای خدماتی که در یک رشته صنعتی باتکیه بر مزیتهای خاص و سرمایه های قوام یافته مناطق جغرافیایی با اهداف اقتصادی سازماندهی شده اند.

مهندس عقیل ملکی فر،‌ محقق و مؤلف در مباحث سیاستگذاری صنعتی ـ تکنولوژیک،‌ در جلسه گفتگویی با اعضای کانون، ‌مباحثی درباره خوشه­های صنعتی بیان کرد که می­تواند روشنگر برخی ابهامات و ترسیم­کننده چشم­اندازهایی در راستای سیاستگذاری برای خوشه­ها باشد. مطالب بیان­شده توسط وی به طور مختصر و مفید،‌ به صورت نکته­های برگزیده ذیل آورده شده است :

خوشه های صنعتی ، الگوی موفق توسعه شتابان صنعت
خوشه صنعتی مجموعه ای ازبنگاههای تولیدی وخدماتی دریک رشته صنعتی است که با تکیه برسرمایه های قوام یافته اجتماعی درمناطق مختلف جغرافیایی درکنارنهادهای پشتیبان وازطریق روابط متراکم میان بنگاهی شکل می گیرد.

یکی از استراتژی‌های توسعه اقتصادی که در خلال سالهای اخیر توجه زیادی به آن شده است، توسعه از طریق خوشه های صنعتی است. به دلیل توجه روزافزون به دانش از نوع رسمی و ضمنی و یکپارچگی آن با مفاهیم توسعه، در بحث خوشه های صنعتی نیز می توان به مدیریت دانش و کاربردهای آن پرداخت. در این مقاله پس از معرفی دانش ضمنی، تعریفی از خوشه های صنعتی ارائه می شود که تا حدود زیادی بر دانش و سرمایه اجتماعی تأکید دارد و درنهایت، مفاهیم اساسی دسته‌بندی دانش مدار خوشه، عناصر به کارگیری و دگرگون کننده دانش در خوشه های صنعتی شامل سه دسته منابع درون شرکت، منابع درون خوشه و منابع بیرون از خوشه و زیرمجموعه های هر یک مشخص می شود .