این روزها نام صندوق بین المللى پول بیش از هر زمان دیگرى در اخبار دیده مى شود: از یک سو این نهاد، چشم انداز اقتصادى جهان را تیره و تار ترسیم مى کند و از سوى دیگر کشورهاى در حال توسعه و توسعه نیافته به دنبال وام هاى حیاتى آن هستند. این کشورها بر خلاف کشورهاى صنعتى قادر به تهیه حجم کلانى از پول براى شبکه بانکدارى خود نیستند و چنانچه بانکهاى آنها ورشکسته شوند، رشد اقتصادى نیز متوقف خواهد شد. براى همین این قبیل کشورها به صندوق بین المللى پول، آخرین امید وام گیرندگان، متوسل مى شوند.این پرسش و پاسخ به درک بهتر این نهاد مهم و سازوکار آن کمک مى کند .

وام صندوق بین المللى پول چیست؟
هرگاه کشورى در معرض خطر ناتوانى در بازپرداخت بدهى هاى موجودش قرار بگیرد، مى تواند از صندوق بین المللى پول تقاضاى وام کند.مشکلات ناشى از بازار وام مسکن آمریکا روى نظام بانکدارى جهان تاثیر منفى برجا گذاشته و حالا بسیارى از کشورها به کمک مالى نیاز دارند. مثلا پاکستان براى آن که بتواند اقتصادش را شناور نگه دارد، به پنج میلیارد دلار وام فورى نیاز دارد.معمولا وام گیرندگان ناگزیر مى شوند در راستاى شروط دریافت وام، دست به اصلاحات ساختارى گسترده اى در اقتصاد خود بزنند. این جنبه از سازوکار صندوق بین المللى پول در گذشته، مخصوصا در زمان بحران مالى آسیا، با انتقادهاى گسترده اى مواجه شده بود .
صندوق بین المللى پول چقدر مى تواند وام بدهد؟
این صندوق مى گوید : براى کمک به کشورهاى آسیب دیده از بحران مالى کنونى، دویست میلیارد دلار کنار گذاشته است. همچنین این نهاد مى گوید که احتمال مى دهد به حدود بیست و چهار کشور کمک خواهد کرد. همچنین تسهیلات تازه اى به بازارهاى نوظهور ارائه خواهد شد که به این مفهوم است که بعد از تایید صلاحیت، دیگر هیچ شرط و شروطى براى وام گیرنده تعیین نخواهد شد. اما کشورهایى تایید صلاحیت خواهند شد که از نظر صندوق بین المللى پول مدیریت کارآمدى دارند. چنین کشورهایى شامل مکزیک، برزیل، کره جنوبى و کشورهاى اروپاى شرقى مى شوند که کسرى بودجه کلانى ندارند. کشورهاى واجد صلاحیت ممکن است تا پنج برابر سهمیه شان وام بگیرند .
چرا وام بدون پیش شرط این قدر اهمیت دارد؟
منتقدان ادعا مى کنند که صندوق بین المللى پول آنقدر محدودیت براى وام گیرندگان تعیین مى کند که ممکن است به بى ثباتى سیاسى و اقتصادى منجر شود. مثلا آرژانتین ادعا مى کند که سیاستهاى سختگیرانه اى که صندوق در قبال وامش در سال ۲۰۰۰ تعیین کرده بود، باعث شد اوضاع این کشور بدتر از گذشته شود . هنگامى که صندوق به آرژانتین چهارده میلیارد دلار وام داد تا اقتصادش را بهبود بخشد، این نهاد همچنین تقاضا کرد که ارزش پزو، واحد پول آرژانتین، با دلار تعیین شود.درخواست دیگر صندوق بین المللى پول از آرژانتین این بود که سیاست آزادسازى اقتصادى و به صفر رساندن کسرى بودجه را به اجرا بگذارد . صندوق ادعا کرده بود اجراى این سیاستها به رشد سریع اقتصادى منجر خواهد شد. در عوض این کشور آمریکاى جنوبى با بیکارى گسترده، افزایش بدهى و رکودى عمیق تر از پیش بینى مواجه شد. آرژانتین همچنین در سال ۲۰۰۱ دیگر قادر نبود بدهى خود به کشورهاى خارجى را بپردازد و بعد قول داد که فقط هفتاد و پنج درصد وامهایش را بازگرداند و سه میلیارد دلار بدهى قبلى را اصلا نپرداخت. در سالیان اخیر، بسیارى از کشورها براى گرفتن وام، بجاى صندوق بین المللى پول، به سراغ نظام بانکدارى بین المللى رفته اند که شرط و شروطى ندارد و این روند سبب شد برخى کشورها آینده صندوق را به زیر سوال ببرند.اما بحران مالى اخیر دوباره نقش صندوق بین المللى پول را برجسته کرده است .
چه کشورهاى دیگرى در صف گرفتن وام ایستاده اند؟
گمان مى رود چند کشور اروپاى شرقى از جمله استونى، بلغارستان، رومانى، صربستان، لتونى و لیتوانى در شرف درخواست وام از صندوق بین المللى پول هستند . بسیارى از این کشورها، بازارهاى نوظهور و در حال توسعه اى هستند که حجم بدهى شان در حال افزایش است. در نتیجه این کشورها براى بازپرداخت با مشکل مواجه اند. در همین حال، سرمایه گذاران خارجى دارند از این کشورها بیرون مى روند چون مى ترسند نتوانند اصل سرمایه خود را بدست بیاورند. به علاوه بازار سهام این کشورهاى نوظهور بى ثبات شده و واحد پولشان کم ارزش شده است. پاکستان که با خطر ناتوانى در بازپرداخت بدهى هاى خارجى خود مواجه است، در حال مذاکره با صندوق بین المللى پول است. برخى از کشورهاى آمریکاى لاتین نیز در فکر گرفتن کمک از صندوق هستند. آرژانتین به خاطر آن که اقتصادش با بیرون رفتن سرمایه خارجى در موقعیت خطرناکى قرار گرفته، شاید ناگزیر شود از صندوق بین المللى پول کمک بخواهد. تحلیلگران ابراز نگرانى کرده اند که اقتصاد ونزوئلا نیز بعد از رشد سریع اخیر، بخاطر افت قیمت نفت در سراشیبى سقوط قرار گیرد. این کشور همچنین بخش زیادى از بدهى آرژانتین را خریده و مبالغ زیادى را صرف طرحهاى رفاه اجتماعى و ملى کردن شرکتها کرده است. افزون بر این، افت قیمت مواد اولیه شاید به اقتصاد شیلى و برزیل که براى رشد به درآمدهاى صادراتى وابسته هستند، آسیب برساند. آیا با افزایش تعداد وام گیرندگان، ممکن است صندوق با کمبود پول مواجه شود؟ خیر، صندوق تنها به برنامه هاى مورد تایید سهامداران خود وام مى دهد. این سهامداران، دولتهاى عضو هستند. بنابراین اگر سهامداران قبول کنند که به تقاضایى وام بدهند، پولش را تامین مى کنند .

منبع : ابرار اقتصادی

برگرفته از: wenet.ir